Prawo karne stosowane jest w przypadku spraw dotyczących życia, zdrowia oraz mienia jednostki. Odnosi się wyłącznie do tych postępowań, które są najbardziej złożone. Obejmuje ogół przepisów, w których określone zostały czyny zabronione, których popełnienie grozi odpowiedzialnością karną. Wobec prawa karnego każdy z nas jest równy, co przekłada się zarówno na poczucie bezpieczeństwa, jak i sprawiedliwości.
Co jest źródłem prawa karnego?
Obecnie w naszym kraju wskazuje się trzy źródła prawa karnego. Są to:
- Kodeks karny;
- Kodeks postępowania karnego;
- Kodeks karny wykonawczy.
Jeśli chodzi o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, to stosowane są odrębne przepisy – w ich przypadku podstawowym dokumentem jest Kodeks karny wykonawczy z dnia 10 września 1999 roku. Warto dodać, że sądy wydające orzeczenia bazują również na rozporządzeniach do wskazanych ustaw, a także odnoszą się do umów o charakterze międzynarodowym. Do tych ostatnich zalicza się między innymi Europejską Konwencję Praw Człowieka.
Jak dzieli się prawo karne?
Mówiąc o prawie karnym, warto wskazać jego poszczególne działy – wyróżnia się je, przyjmując za punkt odniesienia różne kryteria. Kiedy oprzemy się na zasadach stosowania prawa, wyróżnimy prawo karne:
- powszechne, które dotyczy norm, jakie zobowiązani jesteśmy przestrzegać w życiu codziennym;
- indywidualne, które odnosi się do zasad postępowania dotyczących ochrony dóbr i odpowiedzialności określonych grup osób.
Kryterium podziału może być również waga popełnionych czynów. W tym przypadku wyróżniamy prawo wykroczeń oraz prawo karne sensu stricto. To pierwsze dotyczy czynów, które wprawdzie są zabronione, ale ich szkodliwość społeczna jest niewielka. Drugie odnosi się do tych, których szkodliwość społeczna jest znaczna. Obejmuje więc zarówno występki, jak i zbrodnie. Wyróżniamy również prawo karne materialne, procesowe oraz wykonawcze.
Jakie jest zakres prawa karnego?
Obowiązujące w naszym kraju prawo karne obejmuje ogromny zakres czynów, które uznawane są za zabronione, a których popełnienie wiąże się z odpowiedzialnością karną.
Zalicza się do nich między innymi:
- posiadanie narkotyków i handel nimi;
- kradzieże z włamaniem;
- rozboje;
- udział w zorganizowanej grupie przestępczej;
- zabójstwa.
Również nieumyślne spowodowanie śmierci będzie sądzone na podstawie przepisów karnych.
Jakie są podstawowe zasady prawa karnego?
Kiedy mówimy o prawie karnym obowiązującym w Polsce, powinniśmy wspomnieć również o zasadach, które je regulują.
Do tych najważniejszych zalicza się:
- Zasadę odpowiedzialności karnej za czyn. Według niej każdy, kto popełnia czyn zabroniony musi liczyć się z odpowiedzialnością karną. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że obejmuje to zarówno działanie, jak i zaniechanie.
- Zasadę winy. Według tej zasady sprawca poniesie odpowiedzialność tylko wtedy, kiedy możliwe będzie przypisanie mu winy.
- Zasadę odpowiedzialności indywidualnej i osobistej. Zgodnie z tą zasadą każdy odpowiada wyłącznie za swój czyn. W praktyce oznacza to, że nie można ponieść odpowiedzialności karnej za to, co zrobił na przykład nasz sąsiad czy kolega.
- Zasadę humanitaryzmu. Wskazuje ona na to, że człowiek jest najwyższą zasadą. Według niej skazany powinien być traktowany w sposób humanitarny, a stosowane kary nie mogą być zbyt okrutne.
Specjaliści wskazują również na zasadę nullum crimen sine lege, według której nie dochodzi do przestępstwa, jeśli nie jest ono ujęte w obowiązujących przepisach. Z kolei według zasady nullum crimen sine lege scripta wszystkie przepisy prawa karnego muszą mieć formę pisemną. To oznacza, że nie ma tych, które przyjęte zostałyby w formie ustnej.
Czym jest kara?
Mówiąc o prawie karnym, należy wyjaśnić, pojęcie kary, bez którego ten działa prawa w ogóle by nie istniał. Terminem tym określa się środek przymusu państwowego, który orzekany jest przez sądy. Wiąże się z pewną dolegliwością, którą jest po prostu pozbawienie sprawcy praw bądź dóbr. Większość z nas kojarzy pojęcie kary z pozbawieniem wolności. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z obowiązującymi przepisami sąd ma do dyspozycji również inne środki przymusu państwowego. Z karą związane jest pojęcie środków karnych. Sądy, które odpowiadają za karanie przestępców, mogą orzekać również środki karne. Co jednak istotne, kara może zostać zastosowana samodzielnie, środki karne zawsze orzeka się jako element dodatkowy, co oznacza, że nigdy nie funkcjonują one bez kary. Istotnym dla osób popełniających przestępstwa pojęciem z zakresu prawa karnego jest przedawnienie. Określa się nim czas, po którym przestępca nie zostanie skazany. Co więcej, nie odbędzie się nawet proces. Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy precyzyjnie określają terminy przedawnienia, które nie są takie same dla wszystkich czynów zabronionych. Jeśli zostaniesz oskarżony na mocy przepisów prawa karnego, pamiętaj, że rozsądnym jest skorzystanie z pomocy adwokata specjalizującego się w tej dziedzinie prawa. Jest to specjalista, przez którym prawo karne nie ma tajemnic. Zna on zarówno podstawowe, jak i zaawansowane pojęcia, a także umie je stosować w praktyce.
